Mówi się czasem, że drewno „oddycha” – i wbrew pozorom to określenie, choć brzmi poetycko, ma solidne podstawy naukowe. Drewno jako materiał budowlany i wykończeniowy przez całe swoje „życie”, nawet po ścięciu drzewa i obróbce, pozostaje aktywnym chemicznie i fizycznie materiałem, który reaguje na otoczenie. Zrozumienie tego zjawiska, zwanego higroskopijnością, pomaga wyjaśnić, dlaczego drewniane elementy wymagają innego traktowania niż na przykład tworzywa sztuczne czy metal.

Co to właściwie znaczy, że materiał jest higroskopijny

Higroskopijność to zdolność materiału do pochłaniania i oddawania wilgoci z otaczającego powietrza, aż do osiągnięcia stanu równowagi. Drewno zbudowane jest z komórek o ściantkach bogatych w celulozę i hemicelulozę – związki chemiczne zawierające liczne grupy hydroksylowe, które mają silne powinowactwo do cząsteczek wody. W praktyce oznacza to, że drewno niczym gąbka na poziomie mikroskopowym wchłania wilgoć, gdy powietrze jest wilgotne, i oddaje ją z powrotem, gdy powietrze robi się suche – stale dążąc do równowagi z otoczeniem.

Dlaczego drewno „pracuje”

Ta wymiana wilgoci nie jest obojętna dla wymiarów materiału. Gdy drewno pochłania wodę, jego komórki pęcznieją, a cały element nieznacznie się powiększa; gdy oddaje wilgoć, kurczy się. Zjawisko to, znane stolarzom i cieślom jako „praca drewna”, zachodzi głównie w poprzek włókien, znacznie mniej wzdłuž nich – dlatego deska może zmienić szerokość zauważalnie bardziej niż długość. Właśnie z tego powodu dobre praktyki stolarskie i ciesielskie od wieków uwzględniają konieczność pozostawienia drewnu przestrzeni na swobodną pracę, zamiast sztywnego „zamurowania” go bez luzu.

Suszenie, czyli ujarzmianie wilgoci

Świeżo ścięte drewno potrafi zawierać nawet ponad 100% wilgoci w stosunku do swojej suchej masy – woda znajduje się zarówno wewnątrz ścianek komórek jak i w samych wnękach komórek. Proces suszenia, czy to naturalnego (sezonowanie na powietrzu) czy komorowego (w suszarniach, w kontrolowanej temperaturze i wilgotności), ma na celu doprowadzenie drewna do wilgotności zbliżonej do tej, jaką będzie miało docelowo w swoim miejscu użytkowania – zwykle 8-12% dla elementów używanych wewnątrz ogrzewanych pomieszczeń. Źle wysuszone drewno, użyte od razu w budowie, będzie nadal intensywnie „pracować”, co może prowadzić do pęknięć, wypaczeń i szczelin.

Dlaczego to ma znaczenie przy elewacjach i boazeriach

Zjawisko higroskopijności ma szczególne znaczenie przy elementach narażonych na zmienne warunki atmosferyczne, takich jak deski elewacyjne czy boazeria zewnętrzna. Materiał musi tu nie tylko dobrze znosić cykliczne zmiany wilgotności, ale też być odpowiednio zaimpregnowany i profilowany tak, by ograniczyć ryzyko pęknięć i deformacji przy jednoczesnym zachowaniu naturalnego, estetycznego wyglądu drewna. Odpowiedni dobór gatunku drewna, profilu i sposobu montażu – z uwzględnieniem szczelin dylatacyjnych pozwalających na swobodną pracę materiału – to podstawa trwałości takich konstrukcji. Firmy takie jak Drewno Profilowane projektują swoje produkty właśnie z myślą o tej naturalnej właściwości surowca, łącząc estetykę z praktyczną wiedzą o tym, jak drewno zachowuje się w realnych warunkach.

Higroskopijność jako zaleta, nie wada

Warto też spojrzeć na to zjawisko z innej strony – to właśnie dzięki higroskopijności drewno naturalnie reguluje wilgotność powietrza we wnętrzach, wchłaniając jej nadmiar i oddając ją, gdy powietrze robi się zbyt suche, na przykład w sezonie grzewczym. Dlatego pomieszczenia wykończone drewnem – boazerią, podłogą czy meblami – często subiektywnie odbierane są jako bardziej „przyjazne” dla klimatu wnętrza niż te wykończone materiałami nieprzepuszczalnymi. Drewno naprawdę „oddycha” – i właśnie ta cecha, odpowiednio zrozumiana i wykorzystana, czyni je materiałem tak cenionym od tysięcy lat.